Soğuk çorbalar: cacık, ayran aşı ve gazpaço tarifleri

Yazın hangi soğuk çorbalar yapılır?

Türk mutfağında sıcak havanın çorbası yoğurtla yapılır: cacık ve ayran aşı. Akdeniz mutfağından gelen gazpaço ise domatesin bol olduğu aylarda pişirmeden hazırlanan bir sebze çorbasıdır. Üçü de ocak başında beklemeden yapılır ve buzdolabında soğuyarak sofraya gelir.

Türkiye Beslenme Rehberi'nin mevsim çizelgesinde domates ve salatalık mayıstan eylüle kadar sıralanır. Bu tarifler tam o aylar içindir. Hangi ayda neyin bol ve ucuz olduğunu mevsim sebze ve meyve sayfasında bulursunuz.

Lipödemi olan kişilerde soğuk çorbaları inceleyen bir araştırma bilmiyoruz. Bu yazı bir mutfak yazısıdır; lipödemle ilgili bir sonuç vaat etmez.

Cacık nasıl yapılır?

4 kişilik malzeme:

• 500 g yoğurt
• 2 orta salatalık (yaklaşık 300 g)
• 1 diş sarımsak
• 150-250 mL soğuk su (kıvama göre)
• 1 tatlı kaşığı kuru nane ya da yarım demet taze dereotu
• 1 yemek kaşığı zeytinyağı
• Bir tutam tuz

1. Salatalıkları yıkayın, kabuğuyla iri rendeleyin ya da küçük küpler hâlinde doğrayın.
2. Sarımsağı bir tutam tuzla ezin, yoğurda karıştırın.
3. Yoğurdu çırpın, suyu azar azar ekleyerek çorba kıvamına getirin. Meze olarak yiyecekseniz suyu az tutun.
4. Salatalığı ve naneyi ekleyin. Tadına bakın; tuz gerekiyorsa şimdi koyun.
5. Kâselere paylaştırın, üstüne zeytinyağını gezdirin. En az yarım saat buzdolabında soğutun.

Türkiye Beslenme Rehberi yetişkinler için bir porsiyon yoğurdu 200-240 mL olarak verir. Bu tarifteki 500 gram yoğurt dört kâseye bölününce her kâseye bir porsiyonun yarısından biraz fazlası düşer. Evde yoğurt mayalıyorsanız evde yoğurt ve kefir mayalama yazısındaki yoğurdu burada kullanabilirsiniz.

Ayran aşı çorbası nasıl yapılır?

Ayran aşı, Doğu ve İç Anadolu'da yazın içilen, içinde haşlanmış buğday ya da nohut bulunan yoğurtlu bir çorbadır. Cacıktan daha doyurucudur; öğle yemeğinde tek başına bir kâse olabilir.

4 kişilik malzeme:

• 500 g yoğurt ve 500 mL soğuk su
• Yarım su bardağı aşurelik buğday ya da nohut (kuru hâliyle)
• Bir avuç semizotu ya da maydanoz, yarım demet dereotu
• 1 tatlı kaşığı kuru nane, bir tutam tuz

1. Buğdayı ya da nohutu akşamdan bol suda ıslatın. Ertesi gün suyunu dökün, taze suda yumuşayana kadar haşlayın; ıslatılmış buğday çoğu zaman yaklaşık bir saatte, nohut bir bir buçuk saatte yumuşar. Tane parmak arasında kolayca ezilmeli. Süzüp soğutun; haşlanmış taneyi iki saatten uzun tezgâhta bekletmeden buzdolabına alın.
2. Yoğurdu suyla çırpıp ayran kıvamına getirin.
3. Yeşillikleri ince kıyın, buğdayla birlikte ayrana ekleyin. Naneyi ve tuzu koyun.
4. Buzdolabında en az bir saat bekletin. Kalın gelirse biraz daha soğuk su ekleyin.

Haşlanmış buğdayı sıcakken yoğurda katmayın; yoğurt kesilebilir. Konserve nohut kullanacaksanız suyunu süzüp iyice durulayın.

Gazpaço nasıl yapılır?

4 kişilik malzeme:

• 1 kg olgun domates
• 1 orta salatalık
• 1 kırmızı ya da yeşil biber
• Yarım küçük kuru soğan ve 1 diş sarımsak
• 2 yemek kaşığı zeytinyağı
• 1 yemek kaşığı elma sirkesi ya da yarım limonun suyu
• Bir tutam tuz, karabiber, isterseniz bir dilim bayat tam buğday ekmeği

1. Sebzeleri yıkayın. Domatesleri iri doğrayın; salatalığın yarısını ve biberin yarısını sona ayırın.
2. Domatesi, kalan salatalığı ve biberi, soğanı, sarımsağı blendere koyup pürüzsüz olana kadar çekin. Ekmek kullanıyorsanız bir dakika suda ıslatıp sıkın ve ekleyin; çorba koyulaşır.
3. Zeytinyağını, sirkeyi, tuzu ve karabiberi ekleyip bir kez daha çalıştırın. Tadına bakın.
4. Kapaklı bir kapta en az bir iki saat buzdolabında soğutun.
5. Ayırdığınız salatalık ve biberi minik küpler hâlinde doğrayıp servisten hemen önce üstüne serpin.

Zeytinyağını atlamayın. Küçük bir çalışmada (her deneyde 11 kişi) domatesli salsaya avokado eklendiğinde domatesteki likopen ve beta karotenden emilen miktar belirgin biçimde yüksek bulunmuştur; araştırmacılar bunu avokadodaki yağa bağlamıştır. Bu deney zeytinyağıyla yapılmadı; yine de gazpaçodaki iki kaşık zeytinyağı çorbaya bu yağ payını katar. Hangi yağın hangi yemekte kullanılacağı sağlıklı yağlar sayfasında.

Soğuk çorbada tuz nasıl ayarlanır?

Soğuk yemekte tuzun tadı çoğu zaman daha az hissedilir; bu yüzden fazla tuz atmak kolaydır. Türkiye Beslenme Rehberi, Dünya Sağlık Örgütü'nün önerisine uyarak yetişkinlerde tuz alımının günde 5 gramın altında olmasını önerir. Mutfakta şunları yapabilirsiniz:

• Tuzu en sona, tadına bakarak koyun. Önce sarımsak, nane, dereotu, limon ve sirkeyle lezzet verin.
• Çorbayı soğuttuktan sonra yeniden tadın; soğuyunca tat değişir.
• Yanına peynir ya da turşu koyacaksanız çorbanın tuzunu daha da azaltın.

Tuz ve şişlik ilişkisini ayrıntılı olarak lipödemde tuz ve şişlik yazısında anlattık.

Soğuk çorba buzdolabında kaç gün durur?

Türkiye Beslenme Rehberi pişmiş yemeklerin oda sıcaklığında iki saatten fazla bekletilmemesini, süt ürünlerinin buzdolabında saklanmasını ister. Pişmemiş olsa da yoğurtlu çorbaya aynı özeni gösterin:

• Cacığı ve ayran aşını hazırlar hazırlamaz buzdolabına koyun; sofrada güneş altında uzun süre bırakmayın.
• Cacık salatalık su saldığı için en lezzetli aynı gün olur. Önerimiz cacığı ve ayran aşını bir iki gün içinde bitirmenizdir.
• Gazpaçoyu kapaklı bir kapta bir iki gün tutabilirsiniz; her seferinde temiz bir kepçeyle alın.
• Ekşimiş kokan, köpüren ya da rengi değişen çorbayı dökün.

Bu süreler bir resmî çizelgeden değil, mutfak deneyiminden gelir.

Soğuk çorbanın yanına ne konur?

Bir kâse soğuk çorba sıcak bir günde öğünün yarısıdır; yanına protein ve tahıl ekleyin:

• Gazpaçonun yanına ızgara tavuk ya da haşlanmış yumurta ve bir dilim tam tahıllı ekmek
• Cacığın yanına fırında köfte ya da kuru fasulye, bulgur pilavı
• Ayran aşının yanına zeytinyağlı bir sebze yemeği ve bol yeşillik

Sıcak günlerin başka tarifleri lipödem tarifleri sayfasında. Süt ürünlerinin tabaktaki yeri lipodemdiyeti.net'teki süt ürünleri yazısında (yeni sekmede açılır) anlatılıyor.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Süte alerjiniz varsa ya da yoğurt sonrası karın ağrısı ve ishal sık oluyorsa hekiminize başvurun.
• Böbrek hastalığınız nedeniyle sıvı ya da potasyum kısıtlamanız varsa domatesli ve yoğurtlu çorbanın miktarını hekiminize sorun.
• Soğuk çorba yedikten sonra kusma, ishal ya da ateş olursa hekiminize başvurun.

Sık sorulan sorular

Cacığı akşamdan hazırlayıp ertesi gün işe götürebilir miyim?

Götürebilirsiniz, ama salatalık gece boyunca su salar ve cacık sulanır. Yoğurt karışımını akşam hazırlayın, salatalığı sabah rendeleyip ekleyin. Kabı yolda serin tutun, iş yerinde buzdolabına koyun. Türkiye Beslenme Rehberi pişmiş yemeğin oda sıcaklığında iki saatten fazla bekletilmemesini ister; yoğurtlu çorbaya da bu özeni gösterin.

Gazpaço yerine domates çorbasını soğuk içsem aynı şey mi?

Tadı ve dokusu farklıdır. Domates çorbası pişirilir, çoğu zaman un ve süt içerir. Gazpaço ise pişirilmez; domates, salatalık ve biber çiğ hâlde çekilir. İkisi de sebze çorbasıdır, ikisinde de tuzu az tutmak sizin elinizdedir. Sıcak çorba sevmeyen günlerinizde gazpaçoyu deneyin, kış aylarında sıcak domates çorbasına dönün.

Ayran aşına buğday yerine bulgur koyabilir miyim?

Koyabilirsiniz; pişirme süresi kısalır. Yarım su bardağı iri bulgura bir su bardağı kaynar su dökün, kapağı kapalı 20 dakika bekletin ya da on dakika kadar haşlayın, sonra iyice soğutun. Türkiye Beslenme Rehberi bulgurun işleme sırasında besin değerinden pek kaybetmediğini söyler. Haşlanmış nohut da aynı tarifte buğdayın yerini tutar.

Laktozsuz yoğurtla cacık olur mu?

Olur. Laktozsuz yoğurt aynı ölçüyle kullanılır, tarifin başka hiçbir yerini değiştirmenize gerek yoktur. Bitkisel yoğurt da kullanılabilir, ama kıvamı ve ekşiliği farklıdır; paketinde şeker eklenip eklenmediğine bakın. Süte karşı alerjiniz varsa ya da yoğurttan sonra yakınmalarınız oluyorsa hangi ürünün size uygun olduğunu hekiminize sorun.

Kaynaklar

1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — Yoğurt porsiyonu 200-240 mL; yetişkinlerde tuz günde 5 gramın altında; mevsim çizelgesi; bulgurun besin değeri; pişmiş yemeğin oda sıcaklığında iki saatten fazla bekletilmemesi.
2. Unlu NZ ve ark. Carotenoid absorption from salad and salsa by humans is enhanced by the addition of avocado or avocado oil. J Nutr 2005 (yeni sekmede açılır) — Salsaya ve salataya avokado ya da avokado yağı eklenince karotenoid emilimi artıyor; etki yağa bağlanıyor.

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 13 Kasım 2026 · Editör iletişimi: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

Mutfaktan konular

• Lipödemde beslenme
• Lipödemde ne yemeli?
• Lipödem tarifleri
• Lipödem kahvaltısı
• Haftalık menü
• Alışveriş listesi