Mutfak Ölçüleri Kartı: Su Bardağı, Kaşık ve Kupa Kaç ml?

Bu kart ne işe yarar?

Tarifler bardakla, kaşıkla, avuçla yazılır; ama evdeki bardak tarifi yazanın bardağı değildir. Aynı tarif bir evde sulu, öbüründe koyu çıkıyorsa neden çoğu zaman ölçüdür. Bu kart iki işi yapar: resmî kaynaklarda geçen karşılıkları tek kâğıtta toplar ve kendi bardağınızı, kaşığınızı bir kez ölçüp yazmanız için yer bırakır.

Kart bir porsiyon rehberi değildir; ne kadar yiyeceğinizi söylemez. Yalnız tariflerde geçen “bir su bardağı”, “bir yemek kaşığı”, “bir tutam” gibi sözlerin mutfaktaki karşılığını verir. Tabakta bir porsiyonun ne kadar olduğunu merak ediyorsanız kardeş sitemizdeki el ölçüsüyle porsiyon rehberine bakabilirsiniz.

Alttaki boşluklara yazdıklarınız yalnız bu sekmede durur, hiçbir yere kaydedilmez. Doldurunca yazdırıp buzdolabına ya da dolap kapağının içine asın.

Mutfak ölçüleri kartı

Bir su bardağı kaç ml eder?

Tek bir cevabı yok. Türkiye Beslenme Rehberi'ni hazırlayanlar bir mutfak eşyası üreticisinin kataloğuna bakmış: su bardaklarının hacmi 200 ile 560 mL, çay bardaklarınınki 85 ile 165 mL arasında değişiyor. Kâselerde aralık daha da geniş: 130 ile 600 mL.

Rehber bu yüzden kendi ölçülerini tanımlar. Temel ölçüsü 240 mL'lik kupadır. Çay bardağını bir yerde 100 mL diye geçirir. Su bardağı için ayrı bir tanım vermez; yalnız bir yerde 450–675 mL'yi “yaklaşık 2–3 su bardağı” diye yazar. Buradan bölerek bulunan 225 mL bizim hesabımızdır, rehberin tanımı değildir. Bu yüzden karta su bardağı için tek sayı yazmadık.

Tarif sitelerinin de kendi kabulleri vardır ve birbirini tutmaz. Tarifin altında bardak ölçüsü yazıyorsa onu esas alın. Yazmıyorsa bütün malzemeyi aynı bardakla ölçün: oranlar korunur, yemek büyük ya da küçük çıkar ama kıvamı bozulmaz.

Yemek kaşığı, tatlı kaşığı, çay kaşığı kaç ml?

Kaşık da standart değildir. Türkiye Beslenme Rehberi'ne göre yemek kaşıkları 35–40 yıl öncekilere göre küçülmüş, hacmi 15 mL'den 10–12 mL'ye inmiştir. Rehber kendi hesaplarında bir yemek kaşığı sıvı yağı 10 mL, bir tatlı kaşığı sıvı yağı 5 gram sayar.

Aynı kaşığın silmesi ile dolusu arasındaki fark büyüktür. Rehberdeki örnek: toz şekerin beş silme tatlı kaşığı 20 gram, yani hesapla kaşık başına 4 gramdır; dolu tatlı kaşığı ise 10 gramdır. Tarif “bir kaşık” deyip bırakıyorsa silme kabul etmek, yağı ve şekeri göz kararı artırmamanın kolay yoludur. Yağı kaşıkla ölçmenin yemeğe etkisini sağlıklı yağlar sayfasında anlattık.

Tuz için iki kaynağın ölçüsü yan yana durur. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için günde 5 gramın altını önerir. Türkiye Beslenme Rehberi aynı sınırı kaşıkla tarif eder: günde en fazla bir silme tatlı kaşığı ya da bir tepeleme çay kaşığı. Tuzu azaltırken lezzeti korumanın yollarını az tuzlu mutfak yazısında bulursunuz.

Yabancı tarifteki cup, tbsp ve tsp nasıl çevrilir?

Amerikan ölçüleri için baktığımız resmî tanım, Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) etiket kuralıdır: bir cup 240 mL, bir tablespoon (tbsp) 15 mL, bir teaspoon (tsp) 5 mL'dir. Aynı kural bir sıvı onsu (fl oz) 30 mL, ağırlık olarak bir onsu (oz) 28 gram sayar. Kural paket etiketi için yazılmıştır; tarif çevirirken yaklaşık karşılık olarak kullanın.

Çevirirken iki tuzağa dikkat edin:

• Teaspoon çay kaşığı değildir. 5 mL'lik ölçü bizdeki tatlı kaşığına yakındır: Türkiye Beslenme Rehberi bir tatlı kaşığı sıvı yağı 5 gram sayar. Çay kaşığı daha küçüktür; rehber aynı tuz miktarını bir silme tatlı kaşığı ya da bir tepeleme çay kaşığı diye tarif eder. Bu eşleştirme rehberden yaptığımız çıkarımdır, resmî bir çeviri değildir; kendi kaşığınızı bir kez ölçün. “1 tsp tuz” yazan tarife bir çay kaşığı koyarsanız az, bir yemek kaşığı koyarsanız çok tuz koymuş olursunuz.
• Tablespoon bugünkü yemek kaşığından büyüktür. 15 mL'lik ölçü, 10 mL alan bir yemek kaşığıyla bir buçuk kaşık eder.

Cup ise rehberdeki kupayla aynıdır: 240 mL. Evde bu hacimde bir bardak ya da fincan bulup dibine küçük bir işaret koymanız yeterlidir.

Kendi bardağınızı ve kaşığınızı nasıl ölçersiniz?

Bir mutfak terazisi ve su yeterlidir. Suyun bir mililitresi yaklaşık bir gram gelir; terazide okuduğunuz gram, bardağın yaklaşık mililitresidir.

1. Boş bardağı teraziye koyup teraziyi sıfırlayın.
2. Bardağı tarifte kullandığınız çizgiye kadar suyla doldurun, gramı okuyun ve karta yazın.
3. Aynı işi çay bardağı, fincan ve kepçe için yapın. Kaşık için on kaşık suyu bir kaba sayıp tartın, ona bölün.
4. Un, pirinç, bulgur gibi kuru malzeme için bardağı kaşıkla doldurun, üstünü bıçağın sırtıyla sıyırın ve tartın. Bardağı sarsar ya da bastırırsanız aynı bardağa daha fazla un girer.

Kartta un, pirinç ve bulgur için hazır gram karşılığı yoktur; çünkü baktığımız resmî kaynaklar bu malzemeleri bardakla tarif etmez. Kendi bardağınızla bir kez tartıp yazdığınız sayı, başkasının tablosundan daha işe yarar. Teraziniz yoksa üstünde mL çizgisi olan bir ölçü kabı aynı işi görür.

Silme, tepeleme, tutam, çimdik ne demek?

Bunlar ölçü değil, tarif dilidir. Gram karşılıkları yoktur; ama ne kastedildiğini bilmek işe yarar. Aşağıdaki açıklamalar mutfaktaki yaygın kullanımdır, bir kaynaktan alınmamıştır.

• Silme: kaşığın ya da bardağın üstü düzlenmiş, taşan kısmı sıyrılmış hâli.
• Dolu ya da tepeleme: kaşığın üstünde tepe yapan, taşmadan alabildiği kadar.
• Çimdik: başparmakla işaret parmağının arasında kalan kadar. Tuz ve baharat için kullanılır.
• Tutam: parmak uçlarıyla ya da avuçla bir kerede tutulan kadar; maydanoz, dereotu gibi otlarda küçük bir demet.
• Göz kararı: ölçmeden, alışkanlıkla. Yeni bir tarifte ilk seferinde ölçüp sonra göz kararına geçmek daha az sürpriz çıkarır.
• Bir parmak eksik, bir parmak su: bardağın ağzından ya da malzemenin üstünden bir parmak eni kadar boşluk ya da su.

Paketli üründe bir porsiyonun kaç gram sayıldığı etikette yazar; nasıl okunacağını etiket okuma sayfasında anlattık.

Lipödem mutfağında ölçü kartı ne işe yarar?

Ölçü kartının lipödem üzerinde bir etkisi yoktur. İşi mutfakla sınırlıdır: tarif her seferinde aynı çıkar, yağ, tuz ve şeker göz kararı yerine kaşıkla girer, yabancı bir tarifi çevirirken hata azalır. Tabağınızı nasıl böleceğinizi lipödem tabağı sayfasında anlattık. Size uygun miktarlar ise sağlık durumunuza göre değişir; onları hekiminiz ve diyetisyeninizle belirlersiniz.

Kaynaklar

1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. (yeni sekmede açılır) — Kupa, kâse, kepçe ve kaşık ölçüleri (bölüm 10.2, Ek 2); kaşıkla gram karşılıkları; günlük tuz ölçüsü.
2. U.S. Food and Drug Administration. Code of Federal Regulations, Title 21, § 101.9(b)(5)(viii). (yeni sekmede açılır) — Etiketlemede teaspoon 5 mL, tablespoon 15 mL, cup 240 mL, fl oz 30 mL, oz 28 g tanımı.
3. Dünya Sağlık Örgütü. Healthy diet. (yeni sekmede açılır) — Yetişkinler için günlük tuz sınırı (5 gramın altı).

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 13 Kasım 2026 · Editör iletişimi: dyt.seymaturkoglu@gmail.com